1. Вовед | Introduction

Пазар (пазариште или трговиште) по дефиниција е место каде се тргува, односно онаму каде што се среќаваат понудата и побарувачката.

Прочитај повеќе...

Во минатото пазарите биле срцето на градот. Тие наликувале на жив организам кој пулсирал се поврзувал и испреплетувал помеѓу себе, се ширел, се стеснувал, замирал и се раѓал во нови форми. Во еден период од историјата на нашата Битола,пазарите биле синоним за градот. Ако кажеш „ќе одам в град“, безмалку како да си рекол дека ќе одиш на пазар. На пазар се одело за да се подмират основните потребштини за домот, да се купат дрва за греење, за готвење, храна, облека, садови и кујнски прибор, сапун, метли, кошници, ножеви, секири, мотики… На пазар се одело и да се поправат чевлите, часовникот, да се скратат пантолоните. Но се одело и да се чујат новостите, да се разберешто се случува во градот и околината, па и во царштината. Младите моми оделе да купат белило за лице, црнило за веѓи и црвило за усти, да се дотераат, но и да ги видат беќарите размуабетени на „Дембел чаршија“ со мезе и ракија. Пазарот бил место да се помине денот на безработниците, но и место да се склучат разни зделки и договори. На крај пазарот бил место каде се собирал народ, па пазарите биле користени и за разни пропаганди и митинзи, но и за јавни погубувања во случаи кога власта сакала да пренеси порака до „рајата“.
За Битолските пазари пишувале сите патеписци кои го посетувале градот. Според патописецот Бернар,од 1591 година во градот била мошне развиена трговијата, особено со жито, волна, восок и кожа. Евлија Челебија во XVII век ќе забележи дека во битолската чаршија работеле 900 дуќани и дека Битола била позната по својот лен за кого вели дека е поубав од оној во Египет. Ами Буе во 1854 година брои пак 2150 дуќани во градот, а Пазарот го опишува со дрвен покрив со улици по кои се врвело со коли и коњи. Пазарските улици ги карактеризира како нечисти, миризливи и калливи. Едвард Лир, пак при посетата на Битола во 1838 ќе запише „… Пазарите со луѓето претставуваат бескрајни калеидоскопи на слики… Интерес и убавина во изобилство…“.
Битолските пазаришта никнувале и гравитирале околу вакуфскиот имот на џамиите кој се состоел од дуќани, анови, куќи, бавчи и слично. Најстарите дуќани и пазаришта никнале околу сега непостоечката „Сунгур чауш“ или „Ески“ џамија, додека дуќаните во чаршијата што ја имаме денес, започнале да се шират од вакуфот на „Хаџи Махмуд бег“ џамијата. На крајот на 19 и почетокот на 20 век пазаришните простори се протегале од левата и десната страна од течението на реката „Драгор“. Трговците биле групирани според разновидните стоки и суровини кои ги продавале. Сите пазари најпрво имале турски имиња. Некои од нив се задржале, но поголемиот дел добиле соодветна македонска замена. Голем дел од овие топоними „преживеале“ како ознаки за место иако на нив одамна не се продаваат тие стоки. Битола сèуште се сеќава на „Дрвен пазар“, „Пекмез пазар“, „Ленски пазар (мост)“, „Мас пазар“, „Житни пазар“, „Ат – пазар“….

A market (marketplace or trading place), by definition, is a place where trade takes place, namely where supply and demand meet.

Read More...

In the past, markets were the heart of the city. They resembled a living organism that pulsed, connected and intertwined, expanded, narrowed, declined, and was reborn in new forms. During a certain period in the history of our Bitola, markets were synonymous with the city. If someone said, “I am going to the city,” it was almost the same as saying that they were going to the market. People went to the market to meet the basic needs of their households: to buy firewood for heating and cooking, food, clothing, dishes and kitchen utensils, soap, brooms, baskets, knives, axes, hoes, and many other necessities. They also went to the market to have their shoes repaired, their watches fixed, or their trousers shortened. But people also went there to hear the latest news, to learn what was happening in the city and its surroundings, and even in the empire. Young women went to buy face powder, eyebrow blackening, and lip colour, to dress up, but also to see the young bachelors chatting at “Dembel Charshija” over meze and rakija. The market was a place where unemployed people spent their days, but also a place where various deals and agreements were made. Ultimately, the market was a place where people gathered, and therefore markets were also used for various forms of propaganda and rallies, as well as for public executions in cases when the authorities wanted to send a message to the “raja” (the common people).
All travel writers who visited the city wrote about the markets of Bitola. According to the travel writer Bernard, who visited in 1591, the trade in the city was highly developed, especially in grain, wool, wax, and leather. In the 17th century, Evliya Çelebi noted that 900 shops operated in the Bitola bazaar and that Bitola was famous for its linen, which he described as more beautiful than that of Egypt. In 1854, Ami Boué counted 2,150 shops in the city and described the Market as having a wooden roof, with streets through which carts and horses passed. He characterized the market streets as dirty, smelly, and muddy. During his visit to Bitola in 1838, Edward Lear wrote: “… The markets with the people represent endless kaleidoscopes of images… Interest and beauty in abundance…”
The markets of Bitola emerged and developed around the vakif properties of mosques, which consisted of shops, inns, houses, gardens, and similar facilities. The oldest shops and marketplaces appeared around the now non-existent “Sungur Chaush” or “Eski” Mosque, while the shops in the bazaar that exists today began to expand from the vakif of the “Hadži Mahmud Beg” Mosque. At the end of the 19th and the beginning of the 20th century, the marketplace areas stretched along both the left and right sides of the course of the Dragor River. Merchants were grouped according to the various goods and raw materials they sold. All markets initially had Turkish names. Some of these names remained, while most received corresponding Macedonian versions. Many of these toponyms have “survived” as place names, even though the goods they once referred to have not been sold there for a long time. Bitola still remembers “Drven Pazar”, “Pekmez Pazar”, “Lenski Pazar (Bridge)”, “Mas Pazar”, “Zhitni Pazar”, “At Pazar”….

2. Ат Пазар | AT PAZAR

Месноста денес позната меѓу битолчани како „Ат пазар“ го опфаќа просторот помеѓу улиците „Св. Нектариј Битолски“, Александар Турунџев“, „15 Мај“ и „Прилепска“. Поголем дел од овој простор денес е паркинг.

Прочитај повеќе...

Најстарите споменувања поврзани со околината на пазарот се од 16. век, а на самиот пазар конкретно од 1638 година.
Намената му била продажба на жива стока. Првобитно не бил наменет за продажба само на коњи, иако поаѓајќи од иметоAt – коњ, можеби се добива впечаток дека на пазарот исклучиво се продавале коњи, сепак, во најголемиот дел од своето постоење бил место за купопродажба на секаков покрупен добиток.
Името Ат пазар и денес е широко употребувано да се означи месноста каде се наоѓал, за време на српската управа официјалното име му било сточен пазар. Дури и денешната улица „15 Мај“ која го оградувала пазарот од една страна за време на српската управа се викала едноставно улица „Сточен пазар“.Но, во секојдневниот разговор овој пазар помеѓу локалното население бил нарекуван со своето старо турско име.
Со проширувањето на чаршијата и развојот на стопанскиот живот на градот се појавила и потребата за проширување на пазарот. Овците, како предмет за продажба, биле одвоени од останатиот крупен добиток и за нивна продажба се одредил нов пазар – Овчиот. Овој пазар функционирал сè до 1930 година кога со одлука на градските власти повторно продажбата на овци се вратила на сточниот
„Ат пазар“.
На овој пазар, продажбата на свињи, најверојатно долго време отсуствувала. Сè до Балканските војни, свинското месо не се продавало во организираните пазари и чаршијата. Дозвола за продажба на вакво месо имало само на мостот во близина на Горно Оризари, на околу 3 км оддалеченост од центарот на градот. Кон крајот на 19. век властите одобриле продажба на свинско месо, прво во кругот на „Светонеделските гробишта“, а потоа во близина на дворот на црквата
„Св. Богородица“.Ситната живина исто така не се продавала на овој пазар. За неа имало посебно место во чаршијата што се нарекувало „Таук Пазар“ или „Кај кокошките“.
За време на меѓувоениот период повторно пазарот станал претесен за цела стока која таму се продавала, па српските власти извршиле експропријација на соседните парцели и го прошириле. Во 1940 година, пазарот бил ограден. Била соѕидана бетонска ограда со решетки. Од оваа ограда денес останале само бетонските столбови од портата. Овие столбови се впрочем и единствената оставштина од пазарот на „Ат пазар“.

The area known today among the people of Bitola as the “At Bazaar” (At Pazar) encompasses the space between St. Nektarij Bitolski Street, Aleksandar Turundžev Street, 15 May Street, and Prilepska Street. Today, most of this area serves as a parking lot.

Read More...

The earliest historical references related to the surroundings of the market date back to the 16th century, while the first specific mention of the market itself dates from 1638.
The market was intended for the sale of livestock. Originally, it was not used exclusively for the sale of horses. Although its name—”At”, meaning horse—might suggest that only horses were traded there, for most of its existence it served as a marketplace for the buying and selling of all kinds of larger livestock.
The name At Pazar is still widely used today to refer to the area where the market once stood. During the period of Serbian administration, its official name was Livestock Market. Even today’s 15 May Street, which bordered the market on one side, was then simply called Livestock Market Street. However, in everyday speech, the local population continued to refer to the market by its old Turkish name.
As the bazaar expanded and the city’s economic life developed, the need arose to enlarge the market. Sheep, as a category of livestock for sale, were separated from the larger animals, and a new marketplace—the Sheep Market—was established for their trade. This market remained in operation until 1930, when, by a decision of the municipal authorities, the sale of sheep was once again transferred back to the At Pazar Livestock Market.
At this market, pigs were most likely not traded for a long period. Until the Balkan Wars, pork was not sold in the organized markets or the bazaar. Permission to sell pork was granted only at the bridge near Gorno Orizari, approximately 3 km from the city centre. Towards the end of the 19th century, the authorities permitted the sale of pork first within the grounds of the St. Nedela Cemetery, and later near the courtyard of the Church of the Holy Mother of God. Poultry was likewise not sold at this market. Instead, it had its own designated area in the bazaar, known as Tauk Pazar (“Chicken Market”) or simply “By the Chickens.”
During the interwar period, the market once again became too small to accommodate all the livestock traded there. As a result, the Serbian authorities expropriated neighbouring plots of land and expanded the market. In 1940, the market was enclosed with a concrete fence fitted with iron railings. Today, only the concrete gateposts remain. These gateposts are, in fact, the only surviving physical remnants of the At Pazar market.
In 1952, the market became part of the newly established Public Markets Administration. On 22 April 1958, the Public Markets Administration relocated the livestock market from its long-standing site to an area known as Vrškova Livada. Following the relocation, the sale of both small and large livestock at At Pazar was prohibited.
Today, the livestock market is located at Boulevard 1 May No. 354, on the outskirts of the city, and is managed by the Public Enterprise Markets (JP Pazari). Market day is Tuesday. The Livestock Market, together with the Mast Pazar (Grease Market), is one of only two markets that have operated continuously for centuries and remain active today. The difference is that the Livestock Market has changed location, whereas the Mast Pazar has remained on the same site for centuries.

3. Мас пазар | MAAS PAZAR

Денешниот голем, централен градски пазар и официјално го носи името Маас пазар, а некаде во изворите или стручната литература се нарекува и Мас Пазар или Маст Пазар.

Прочитај повеќе...

Пазарот е сместен помеѓу улиците: „Коле Неделковски“, „Илија Џокановски“, „Св. Нектариј Битолски“ и „Дебарца“. Денес пазарот опфаќа површина од 7000 метри квадратни.
Локацијата на Маас пазар е најверојатно единствената локација во Битола која континуирано се користела за намената – пазар, до денешен ден. Поаѓајќи од принципот на групирање на трговците по видови производ којшто го продавале и овој пазар бил наменет за продавање на одредени производи –маст и млечни производи. Еден дел од Маас пазар бил познат како „кај Гајдаџиите“, друг дел од истиот „кај Кожуварите“, што наведува дека овој пазар постепено го проширувал асортиманот на производи коишто таму се продавале.
Терминот Мас пазар е македонска верзија на оригиналниот турски назив за пазарот „Ја пазар“што е изведено од турскиот збор Yağ што значи маст, масло.Во периодот по Првата светска војна, за време на српската власт, во градот се користел терминот „Маст пазар“ како што овој пазар бил именуван во Записниците од седниците на тогашната локална управа.
Во 1952 година се формирало претпријатието „Управа на градската кланица и пазариштето“, претходник на денешното ЈП Пазари. Како дел од пазарите управувани од ова претпријатие станал и Маас пазарот.Неколку месеци пред формирањето на претпријатието, тогашната локална битолска власт формирала комисија составена од стручни лица, која имала задача да определи пазаришта за продажба на прехранбени и други продукти и да даде предлози за нивното уредување и одржување. Стариот Маас пазар успешно ги исполнил критериумите утврдени од комисијата и бил задржан како официјално пазариште во рамките на новоформираното претпријатие. Со текот на времето и со замирањето на останатите пазари, овој пазар станал главниот градски пазар.
Денес во рамките на претпријатието ЈП Пазари освен Маас пазарот, функционираат и Сточниот пазар, Зелениот пазар и Новиот реонски пазар.

The present-day large central city market officially bears the name Maas Pazar, while in some sources and professional literature it is also referred to as Mas Pazar or Mast Pazar.

Read More...

The market is located between the streets: Kole Nedelkovski, Ilija Džokanovski, St. Nektarij Bitolski, and Debarca. Today, the market covers an area of 7,000 square metres.
The location of Maas Pazar is most likely the only location in Bitola that has continuously been used for the purpose of a marketplace to the present day. Following the principle of grouping traders according to the type of products they sold, this market was also originally intended for the sale of specific goods—fat and dairy products. One section of Maas Pazar was known as “Kaj Gajdadzhiite” (“At the Bagpipe Makers”), while another part was known as “Kaj Kozhuvarite” (“At the Leatherworkers”), indicating that this market gradually expanded the range of products sold there.
The term Mas Pazar is the Macedonian version of the original Turkish name of the market, “Yağ Pazar”, derived from the Turkish word “yağ”, meaning fat or oil. In the period after the First World War, during the Serbian administration, the term “Mast Pazar” was used in the city, as this market was named in the minutes of the sessions of the local administration at the time.
In 1952, the enterprise “Administration of the City Slaughterhouse and Marketplace” was established, the predecessor of today’s JP Pazari. Maas Pazar became one of the markets managed by this enterprise. Several months before the establishment of the enterprise, the local Bitola authorities formed a commission composed of experts, whose task was to determine marketplaces for the sale of food and other products and to provide proposals for their organization and maintenance. The old Maas Pazar successfully met the criteria established by the commission and was retained as an official marketplace within the newly established enterprise. Over time, with the decline of the other markets, this market became the city’s main marketplace.
Today, within the enterprise JP Pazari, besides Maas Pazar, the Livestock Market, the Green Market, and the New Neighbourhood Market are also in operation.

4. Житни пазар | Grain Market

Еден од најважните битолски пазари во минатото бил „Житни пазар“, на него се продавале сите видови житни култури.

Прочитај повеќе...

Со компарација на визуелните и пишаните историски извори, стручната литература и сеќавањата на постарите битолчани, може да се утврди неговата локација некаде на денешниот паркинг кај зградата „Јавор“, како и дел од просторот што го зафаќа самата зграда.
Овој пазар, заедно со Дрвен пазар, најверојатно произлегол од стариот „прв битолски пазар“ што граничел со Сунгур Чауш беговата џамија. Многу хроничари токму овој пазар го нарекуват главниот битолски пазар, најверојатно од вредноста на продуктите кои таму се продавале, односно значењето на житото како основна суровина за прехрана на населението.
Како и кај другите пазари и кај овој пазар освен големиот широк дел, налик на плоштад, на кој се изложувале производите за продажба, имало и странични дуќанчиња. Овие дуќани, како и сите други впрочем во битолската чаршија, до почетокот на 20.век се граделе од дрво. Таквата градба лесно горела во пожари кои често ја зафаќале чаршијата и пазарите во неа. Житниот пазар, заедно со 200 околни магацини и дуќани целосно изгореле во пожар во 1897 година.
Зад деловниот објект кој денес е познат под името „Мал Безистен“ постоел и Јемиш (или Емиш) пазар, кој според името, служел за продажба на овошје. Овој пазар бил познат под името „Кантар“ бидејќи во близина била инсталација за мерење и вагање на стоката – кантар. Мерењето на стоката, вклучително и таа наменета за продажба на „Житен пазар“, бил важен сегмент од трговијата на пазарите.
Со формирањето на претпријатието за управување со пазариштата, во 1952 година и овој пазар се спојува со останатите.
Според расположливите извори, се знае дека во 1954 на „Житен пазар“ било одредено да се продаваат житарици и овошје, што дава претпоставка дека заради близината на двата пазари – оној за жито и оној за овошје, тие биле интегрирани во еден.
Постепено, со индустрискиот и стопанскиот развој на Битола, се намалила потребата од масовно купување на житарки на пазарите, па овој пазар замрел. Со сигурност се знае дека во 1961 година сèуште постоел. Со изградбата на деловниот комплекс – стоковната куќа „Јавор“, како и со уредувањето на паркинг просторот пред неа,овој пазар и дефинитивно заминал во историјата.

One of the most important markets in Bitola in the past was the “Zhitni Pazar” (Grain Market), where all types of grain crops were sold.

Read More...

By comparing the visual and the written historical sources, the professional literature, and the memories of older residents of Bitola, its location can be determined as being somewhere around today’s parking area near the “Javor” building, as well as part of the space occupied by the building itself.
This market, together with Drven Pazar, most likely originated from the old “first Bitola market” that bordered the Sungur Chaush-beg Mosque. Many chroniclers refer to this market as the main Bitola market, most likely because of the value of the products sold there, namely the importance of grain as the basic food source for the population.
As with the other markets, this market, besides its large open area resembling a square, where the goods for sale were displayed, also had small shops along its sides. These shops, as was the case with all others in the Bitola bazaar, were built of wood until the beginning of the 20th century. Such structures were easily destroyed by fires, which frequently affected the bazaar and its markets. The Grain Market, together with 200 surrounding warehouses and shops, was completely destroyed in a fire in 1897.
Behind the commercial building known today as the “Small Bezisten”, there was also a Yemish (or Emish) Market, which, according to its name, served for the sale of fruit. This market was also known as “Kantar” because a weighing facility—a kantar—was located nearby for measuring and weighing goods. The weighing of goods, including those intended for sale at the Grain Market, was an important segment of trade in the markets.
With the establishment of the enterprise for the management of marketplaces in 1952, this market was also merged with the others.
According to the available sources, it is known that in 1954 the “Zhiten Pazar” was designated for the sale of grains and fruit, suggesting that, due to the proximity of the two markets—the grain market and the fruit market—they were integrated into one.
Gradually, with the industrial and economic development of Bitola, the need for large-scale purchases of grain at the markets decreased, and this market eventually ceased to operate. It is certain that it still existed in 1961. With the construction of the commercial complex—the “Javor” department store—as well as the arrangement of the parking area in front of it, this market definitively became part of history.

5. Чаршија | CHARSHIJA

Битолската чаршија била надалеку, позната и прочуена. Под поимот чаршија во минатите времиња се подразбирале сите простори за продажба и рачно производство на стоки (занаетчиството).

Прочитај повеќе...

Па така сите пазари, дуќаните, занаетчиските работилници, кои најчесто биле и продажни простори, биле нарекувани едноставно Чаршија. Дел од посетителите на Битола ја опишувале чаршијата како простор распределен околу коритата на Курделес и Драгор, што ни дава за претпоставка дека се работела за голема површина наменета за трговска дејност. Тоа било срцето на градот. Но, точно се знаело кој дел од чаршијата бил специјализиран за продажба на одредени производи. Сите чаршиии и пазари биле одредени за продажба на само за неколку сродни видови производи. Таа традиција оставила богато наследство. Дури и денес има мали остатоци од тоа групирање на производите и нивна продажба на одредено место. Така, на пример, и денес најчесто риба се продава „Кај рибарниците“. Иако, во време на слободен избор, секој одлучува на која локација ќе го отвори својот дуќан, сепак чаршијата задржала малку од минатата строга определба, што ѝдава одредена доза на стар шарм. Останале и чаршиските топоними од веќе изумрените занаети како „Кај Ѕвончарите“, „Кај Собаџиите“ и слично.
За изгледот на чаршијата пишувале многу патеписци кои поминувале низ Битола. Сè до почетокот на20 век дуќаните претежно биле градени од дрво, но затоа и често гореле. Страшни и многу разорни биле пожарите во 1835, 1962 и 1897 година кои ја уништувале битолската чаршија. Најчесто дрвените дуќани имале заеднички дрвен покрив и биле сместени на улици по кои се движеле и коњи со коли. По искуствата со пожарите постепено се преминувало кон градба на дуќани од цврста градба.
Трговијата и занаетчиството низ вековите се развивале. „Златната епоха на занаетчиството“ Битола ја достигнала во 19 век. Бројот на занаетчии и трговци се зголемувал, пазарите и чаршијата зрачеле со живост.
Македонците, Турците, Власите и Евреите го сочинувале прекрасниот кале- идоскоп од различни етникуми и религии кои ја движеле битолската економија.
За жал, многуте војни, иселувањето, актуелно и денес, развивањето на градот во други стопански дејности, донсло до изумирање на овој живот. Последните, истрајни и тврдокорни остатоци од тој богат минат свет, ни изумираат пред нашите очи. Време е да се преземе нешто за да се спаси она што останало. Да не останеме запаметени како последната генерација која ќе му пресуди на чаршијата, на пазарот, на безистенот.

The Bitola Charshija was widely known and renowned. In the past, the term Charshija referred to all areas used for the sale and hand production of goods (craftsmanship).

Read More...

Thus, all markets, shops, and craft workshops, which were often also places of sale, were simply called Charshija. Some visitors to Bitola described the Charshija as an area spread along the courses of the Kurdeles and Dragor Rivers, suggesting that it covered a large area intended for commercial activities. It was the heart of the city. However, it was well known which parts of the Charshija specialized in the sale of certain products. All bazaars and markets were designated for the sale of only a few related types of goods. This tradition has left a rich legacy. Even today, small traces of this grouping of products and their sale in specific locations remain. For example, even today fish is most often sold “Kaj ribarnicite” (“At the fish shops”). Although, in a time of free choice, everyone decides where to open their shop, the Charshija has preserved a small part of the former strict division, giving it a certain sense of old-world charm. The traditional Charshija place names have also remained, referring to crafts that have long disappeared, such as “Kaj Dzvoncharite” (“At the Bell Makers”), “Kaj Sobadžiite” (“At the Fireplace Makers”), and similar names.
Many travel writers who passed through Bitola wrote about the appearance of the Charshija. Until the beginning of the 20th century, the shops were predominantly built of wood, but for that reason they also frequently burned down. The devastating and destructive fires of 1835, 1862, and 1897 severely damaged and destroyed parts of the Bitola Charshija. The wooden shops most often shared a common wooden roof and were located along streets where horse-drawn carts also passed. Following the experience of these fires, the construction of shops using more durable materials gradually became more common.
Trade and craftsmanship developed throughout the centuries. Bitola reached its “Golden Age of Craftsmanship” in the 19th century. The number of craftsmen and merchants increased, and the markets and Charshija radiated with vitality.
Macedonians, Turks, Vlachs, and Jews formed a beautiful kaleidoscope of different ethnic and religious communities that drove the economic life of Bitola.
Unfortunately, the many wars, emigration—which continues even today—and the city’s development in other economic sectors have led to the disappearance of this way of life. The last, persistent and resilient remnants of that rich world of the past are fading away before our eyes. It is time to take action to preserve what remains. Let us not be remembered as the last generation that condemned the Charshija, the markets, and the Bezisten to disappear.

6. Безистен | BEZISTEN

Во срцето на Битола ограден со пазарите и чаршијата се наоѓал битолскиот Безистен.

Прочитај повеќе...

Безистените кои на Балканот ги донеле Турците, претставуваат покриени јавни пазари, односно прва форма на трговски центри. Зборот безистен има персиско потекло и етимолошки и историски означува место каде се продаваат платна, односно ткаенини. Цврстината на градбата, затворениот простор, обезбеден со 4 масивни врати кои се заклучувале навечер, како и физичката обезбеденост на објектот ги правело безистените најпривлечни за продажба на највредните добра како злато и накит. Евлија Челебија го опишал како многу убава градба со богати трговци, железни порти и украсени кубиња, налик на тврдина. Безистенот имал на функција и на „банка“ или „трезор“,односно место за депонирање на средства кои ќе се чуваат и ќе бидат заштитени. Во него биле чувани и даноците од Румелискиот вилает пред да бидат однесени во царската благајна.
Натрупувањето на богатства зад затворените безистенски порти било мамец за разбојништво врз истиот и покрај големата заштита. Бил ограбуван повеќе пати. Во 1667 бил ограбен од извесен Бабо кој со„500 другари“ ја скршиле вратата и украле работи во вредност од 70 000 гроша. Во 1818/19 бил нападнат и ограбен и од прочуениот Али паша Јанински кој влегол во Битола со 2500 придружници.
Безистенот е изграден како завештение на Коџа Даут паша некаде кон крајот на 15 или првата половина на 16 век. Според податоците добиени од вакафите за време на владеењето на Мехмед 2 (Фатих) и неговиот голем везир Даут- паша, во 1546 година, приходите од Битолскиот Безистен изнесувале 3000 акчиња.
Безистенот има 3 улици покриени со покрив во форма на свод од кои се разгрануваат дуќанчињата чиј број во 1843 е 80 и варирал низ годините. Стоката која се продавала таму, била строго контролирана во првите векови од постоењето. Двата главни улици кои се движат скоро паралелно со реката Драгор, претставуваат природна траса која ја поврзувала Чаршијата и Пекмез пазар.
Безистенот секогаш го немал изгледот кој го гледаме денес. Граден е во повеќе фази од кои јужната улица, паралелна со реката Драгор била изградена прва. На неа биле прилепени два дуќана на источната страна, додека делот кој ја поврзува северната и западната порта се смета дека бил изграден кон крајот на 19 или почетокот на 20 век. До средината на 20 век на основната градба на Безистенот биле прилепени разноразни „паразитски“ изведби под различни покриви, изведени во различни стилови кои го нарушувале естетско-визуелниот интегритет на градбата. Истите биле отстранети при ревитализацијата од 1977 година кога Безистенот го добил изгледот кој го имаме денес.

In the heart of Bitola, surrounded by the markets and the bazaar, stood the Bitola Bezisten( Covered Market).

Read More...

The Bezistens, introduced to the Balkans by the Ottomans, were covered public markets and represented the earliest form of shopping centres. The word bezisten has Persian origin and, both etymologically and historically, refers to a place where cloth and textiles were sold. The solidity of their construction, the enclosed interior space secured by four massive doors that were locked at night, as well as the physical protection of the building, made bezistens the most suitable places for the trade of the most valuable goods, such as gold and jewellery. Evliya Çelebi described it as a very beautiful building with wealthy merchants, iron gates, and decorated domes, resembling a fortress. The Bezisten also served the function of a “bank” or “treasury”—a place where funds could be deposited, stored, and protected. The taxes collected from the Rumelia Eyalet were also kept there before being transferred to the imperial treasury.
The accumulation of wealth behind the closed gates of the Bezisten made it a target for robberies despite its strong security measures. It was looted several times throughout its history. In 1667, it was robbed by a certain Babo who, together with “500 companions,” broke through the gate and stole goods worth 70,000 grosh. In 1818/19, it was also attacked and plundered by the famous Ali Pasha of Ioannina, who entered Bitola with 2,500 followers.
The Bezisten was built as a charitable endowment (vakif) of Kodja Daut Pasha sometime at the end of the 15th or in the first half of the 16th century. According to records from the vakifs during the reign of Mehmed II (the Conqueror) and his Grand Vizier Daut Pasha, in 1546 the revenues from the Bitola Bezisten amounted to 3,000 akçe.
The Bezisten consists of three covered streets with vaulted roofs, from which small shops branch off. Their number was recorded as 80 in 1843 and varied throughout the years. The goods sold there were strictly regulated during the first centuries of its existence. The two main streets, running almost parallel to the Dragor River, represent a natural route connecting the Bazaar and Pekmez Pazar.
The Bezisten did not always have the appearance we see today. It was built in several phases, with the southern street, running parallel to the Dragor River, being the first part constructed. Two shops were attached to its eastern side, while the section connecting the northern and western gates is believed to have been built at the end of the 19th or the beginning of the 20th century. Until the middle of the 20th century, various “parasitic” additions had been attached to the original structure of the Bezisten. These additions, built under different roofs and in various architectural styles, disrupted the aesthetic and visual integrity of the building. They were removed during the revitalization carried out in 1977, when the Bezisten acquired the appearance it has today.

7. Пекмез пазар | PEKMEZ PAZAR

Можеби најпознатиот дел од битолската чаршија бил „Пекмез пазарот“.

Прочитај повеќе...

Распослан околу градскиот часовник на самиот почеток на главната битолска улица бил едно од најзначајните места за битолчани. Изворите и стручната литература го споменуваат и како чаршија. Поистоветувањето на пазарот со чаршија најверојатно се должи на тоа што овој пазар, за разлика од другите, не располагал со широк простор налик на плоштад за продажба на производите, туку тоа биле дуќани, специјализирани за продажба на одредени производи. Тоа барем со сигурност може да се потврди од визуелните материјали кои ни стојат на располагање.
А производите кои се нуделе на овој пазар, биле слатките задоволства. Покрај прочуениот пекмез, по кој пазарот го добил името, се продавало мед, боза, алва, кадаиф, наут. Имало многу слаткарници и бозаџилници кои ги нуделе овие производи, но и објекти кои потајно нуделе и алкохолни пијалаци и опијати. Во 1634 година на овој пазар имало и два дуќани специјализирани за продажба на мраз.
Овој бил најелитниот дел од битолската чаршија. Еден крак од улицата „Широк Сокак“ поминувала низ пазарот, додека друга позната улица низ него била улицата
„Боди“ или „Бодин“. Купувањето на дуќан на „Пекмез пазар“ било скапо задоволство. Цените на дуќаните на пазарот биле највисоки споредено со дуќаните во другите делови од битолската чаршија.
Во овој пазар покрај трговските објекти биле сместувани едни од најважните административни објекти. Така Беледието или или градската општина во Османлиско време била сместена во специјално изграден објект веднаш до Саат кулата. Додека пак, во време на српската власт од другата страна на Саат кулата била прилепена зградата во која исто така била сместена локалната власт – Поглаварството.
За време на Првата светска војна овој пазар бил многу оштетен од постојаните бомбардирања на градот.
За жал, цел пазар, со цела прекрасна архитектура, бил срамнет со земја во 1948 година. Единствено Саат кулата, која според османлиската традиција се градела во чаршии, за да им го покажува времето на трговците и муште- риите,останала да стои среде новиот парк и плоштад. Целта било да се направи широк плоштад, затоа „Пекмез пазар“ засекогаш заминал во историјата.

Perhaps the most famous part of the Bitola bazaar was “Pekmez Pazar”.

Read More...

Spread around the city clock at the very beginning of Bitola’s main street, it was one of the most significant places for the people of Bitola. Historical sources and professional literature also refer to it as a bazaar. The identification of this market with the bazaar was most likely due to the fact that, unlike the other markets, it did not have a large open space resembling a square where products were displayed for sale. Instead, it consisted of shops specialized in the sale of specific goods. This can, at least with certainty, be confirmed by the visual materials available to us.
The products offered at this market were sweet delicacies. In addition to the famous pekmez, from which the market received its name, honey, boza, halva, kadaif, and chickpeas were also sold. There were many confectioneries and boza shops offering these products, as well as establishments that secretly offered alcoholic beverages and narcotics. In 1634, this market also had two shops specialized in the sale of ice.
This was the most prestigious part of the Bitola bazaar. One branch of Shirok Sokak Street passed through the market, while another well-known street running through it was Bodi or Bodin Street. Buying a shop at Pekmez Pazar was an expensive privilege. The prices of the shops in this market were the highest compared to shops in other parts of the Bitola bazaar.
Within this market, besides commercial buildings, some of the most important administrative buildings were also located. Thus, the Belediye, or the municipal administration during the Ottoman period, was housed in a specially constructed building immediately next to the Clock Tower. During the period of Serbian administration, on the other side of the Clock Tower, another building was attached, which also housed the local government—the District Administration.
During the First World War, this market was heavily damaged by the constant bombardments of the city.
Unfortunately, the entire market, with all of its beautiful architecture, was demolished in 1948. The only structure that remained standing was the Clock Tower, which, according to Ottoman tradition, had been built in bazaars to show the time to merchants and customers. It remained standing in the middle of the newly created park and square. The aim was to create a large open square, and thus “Pekmez Pazar” disappeared forever into history.

8. Дрвен пазар | DRVEN PAZAR

Дрвениот пазар бил еден од поголемите пазари во градот, барем според визуелните материјали кои ни стојат на располагање – фотографиите и разгледниците.

Прочитај повеќе...

Неговата намена и значењето на материјалот кој се продавал – дрвото, се чини ги одредиле поголемите граници на пазарот. Дрвото било не само материјал за огрев во зима, туку и материјал за готвење и печење во текот на цела година, но и суровина за многу занаети и граѓа за изградба и реконструкција.
Дрвен пазар ја сменил својата локација најмалку еднаш во текот на своето постоење. Првобитно се наоѓал до најстарата битолска џамија Сунгур Чауш-бег џамијата (Ески или Солак џамија). Таа се наоѓала на делот северно од денешната улица „Филип Втори Македонски“ на потегот наспроти стоковната куќа „Јавор“, односно на местото кадешто денес се наоѓа зградата со адреса „Филип Втори Македонски“ влезови 13 и 15 и паркингот зад неа. Најстарото споменување на пазар во Битола воопшто е токму на оваа локација, непосредно до џамијата. При набројувањето на завештанијата на Сунгур Чауш-бег, во 1435 година, наведен е и пазарот кој граничел со бавчата на Сунгур чауш-беговата џамија. Каква била намената на овој пазар и дали бил специјализиран за продавање на одреден тип производи нема податоци.
Втората локација на која бил преместен пазарот е онаа која денес помеѓу битолчани е позната како „Дрвен пазар“, односно на потегот каде се вкрстуваат улиците „Цар Самоил“ и „Кузман Јосифовски“. Преместувањето на пазарот се случила на почетокот од 20. век. Дрвениот пазар функционирал и во 1952 година кога се обединил со останатите пазари во рамки на претпријатието „Управа на градската кланица и пазариштето“. Овој пазар уште се нарекувал и Ѓаватски пазар.Постепено со развојот и модернизацијата на градот потребата од масовна набавка на дрва се намалила така што овој пазар замрел.
Старата локација пак, каде што се наоѓал Дрвениот пазар,била пренаменета за продажба на овци и таа станала „Овчи пазар“. Овој пазар, најверојатно го зафаќал просторот на денешната уличка „Овчи пазар“, која го носела истото име и за време на српската управа и за време на бугарската окупација. Улицата се наоѓа северно од
„Филип Втори Македонски“ зад малото паркче помеѓу броевите 15 и 21.
Во 1930 година локалната битолска власт донесла одлука овчиот пазар да се премести во рамките на сточниот пазар–„Ат пазар“. Во 1956 година била урната Сунгур Чауш-бег џамијата и на овој простор почнале да се градат денешните станбени згради.
Покрај овие локации, во педесеттите години од минатиот век, постоел уште еден пазар за дрва „Чингел Каракол“, пред турските гробишта, каде се продавал огревен материајл–дрво и ќумур, преработки од дрво, сено и останата сточна храна.

Drven Pazar was one of the larger markets in the city, at least according to the visual materials available to us—photographs and postcards.

Read More...

Its purpose and the importance of the material being sold there—wood—appear to have determined the larger boundaries of the market. Wood was not only a material used for heating during the winter, but also for cooking and baking throughout the year, as well as a raw material for many crafts and timber for construction and reconstruction.
Drven Pazar changed its location at least once during its existence. Originally, it was located next to the oldest mosque in Bitola, the Sungur Chaush-beg Mosque (Eski or Solak Mosque). It stood in the area north of today’s “Filip Vtori Makedonski” Street, opposite the “Javor” department store, namely on the site where the building with the address “Filip Vtori Makedonski” entrances 13 and 15 and the parking area behind it are located today. The earliest mention of a market in Bitola in general refers precisely to this location, immediately next to the mosque. When listing the endowments of Sungur Chaush-beg in 1435, the market bordering the garden of the Sungur Chaush-beg Mosque was also mentioned. There is no information about the purpose of this market or whether it was specialized in the sale of a particular type of goods.
The second location to which the market was moved is the one known today among the people of Bitola as “Drven Pazar”, namely the area where the streets “Car Samoil” and “Kuzman Josifovski” intersect. The relocation of the market took place at the beginning of the 20th century. Drven Pazar was still functioning in 1952, when it was incorporated together with the other markets into the enterprise “Administration of the City Slaughterhouse and Marketplaces”. This market was also known as Gjavatski Pazar. Gradually, with the development and modernization of the city, the need for large-scale purchases of firewood decreased, and the market eventually ceased to operate.
The old location where Drven Pazar had been situated was then repurposed for the sale of sheep and became “Ovchi Pazar” (Sheep Market). This market most likely occupied the area of today’s street “Ovchi Pazar”, which carried the same name both during the period of Serbian administration and during the Bulgarian occupation. The street is located north of “Filip Vtori Makedonski” Street, behind the small park between numbers 15 and 21.
In 1930, the local authorities of Bitola decided to relocate the Sheep Market within the livestock market—the “At Pazar”. In 1956, the Sungur Chaush-beg Mosque was demolished, and the construction of the present-day residential buildings began on this site.
Besides these locations, during the 1950s there was another wood market called “Chingel Karakol”, located in front of the Turkish cemetery. There, firewood and charcoal, processed wood products, hay, and other types of animal feed were sold.

Користени извори и литература

1. Извори:

  • Државен архив на РСМ – Одделение Битола, 954 ЗБИРКА ФОТОГРАФИИ
  • Државен архив на РСМ – Одделение Битола, 1070 АКЦИОНЕРСКО ДРУШТВО ЗА СТОПАНИСУВАЊЕ СО СТАНБЕН И ДЕЛОВЕН ПРОСТОР ОД ЗНАЧЕЊЕ ЗА РЕПУБЛИКАТА – ПОДРУЖНИЦА БИТОЛА
  • Државен архив на РСМ – Одделение Битола, 1091 ЏЕВАД ФЕЈЗУЛА – ФОТОГРАФ БИТОЛА
  • Државен архив на РСМ – Одделение Битола, 580 БРАЌА МАНАКИ – БИТОЛА
  • Државен архив на РСМ – Одделение Битола, 953 ЗБИРКА ПЛАКАТИ
  • Државен архив на РСМ – Одделение Битола, 240 НАРОДЕН ОДБОР НА ОПШТИНА БИТОЛА
  • Државен архив на РСМ – Одделение Битола, 768 ЈП „ПАЗАРИ“ – БИТОЛА
  • Државен архив на РСМ – Одделение Битола, 2 ГРАДСКО ПОГЛАВАРСТВО НА ГРАД БИТОЛА
  • Приватна колекција на Димче Најдов
  • ЈП Пазари – Официјална веб страна на претпријатието

2. Литература

  • Константинов Хр. Милош, Занаети и еснафи во Битола и околијата, Научно друштво Битола, Битола, 1961.
  • Ќоропановски Борис, Битола низ вековите, Битола, 1986.
  • Стерјовски Александар, Градби, Конзулат на Република Србија во Република Македонија, Битола, 2020.
  • Костовски Борис, Список на улиците во градот, Киро Дандаро, Битола.
  • Димитров Никола, Битола урбано-географски развој, Друштво за наука и уметност, Битола, 1998
  • Битола, вчера, денес и утре, Новинско издавачка куќа „Наша книга“, Скопје.
  • Najdov Dimče, Bitola, through old postcards, Toronto, 2019.
  • Алтипармаков Зоран, Георгиева Надежда, Стара битолска чаршија: историско урбан развој: урбано архитектонски карактеристики, НУ Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј – Битола, Битола, 2013
  • Boue Ami, Recueeil d’itineraires dans la Turquie d’Europe, Braumuller 1854
  • Леонтиќ Марија, Македонските градови и нивниот опис во делото „Патописи“ на Евлија Челеби, Меѓународен конгрес на тема „Балканот на Евлија Челеби“ во организација на МАНУ – Скопје и МЕДАМ, Скопје, 2012
  • Мехмет Тефик, Кратка историја на Битолскиот вилает, Битола, 1911
  • Mustafa Cezar, Typical Commercial Buildings of the Ottoman Classical Period and The Ottoman Construction System, Истанбул, 1983

НУ Центар за култура – Битола
во соработка со Државен архив на РСМ – одделение Битола

56. Републички фестивал на народни песни и игри „Илинденски денови“ – Битола

Директор: м-р Сашо Илковски
Изложба: „Oд АТ пазар до Дрвен пазар
– калеидоскоп на едно минато време“

Автори: Душан Божиновски, Марија Дурлова, Димитар Ѓоргиевски, Христина Котеска-Дријовска, Гоце Стојановски


Текстовите ги подготвија:
Марија Дурлова, Димитар Ѓоргиевски

Стручни соработници: м-р Љупка Стефановска, м-р Валентин Соклевски

Лектор: Лилјана Јовановска
Превод на англиски јазик:
Јулијана Павловска
Компјутерска обработка:
Никола Трајковски

Благодарност до Димче Најдов за отстапените дигитални копии од разгледниците од стара Битола.

Битола, 2026

NI Centre for Culture – Bitola in cooperation with
State Archives of the RNM – Bitola Department

56th International Festival of Folk Songs and Dances “Ilinden Days” – Bitola

Director: Sasho Ilkovski MC

Exhibition: “From AT pazar to Drven pazar – a Kaleidoscope of a Bygone Time”

Authors:
Dushan Bozinovski, Marija Durlova, Dimitar Gjorgievski, Hristina Koteska-Drijovska, Goce Stojanovski

The texts were prepared by:
Marija Durlova, Dimitar Gjorgievski

Professional collaborators: Ljupka Stefanovska MA, Valentin Soklevski MA

Lector: Liljana Jovanovska
Translation into English:
Julijana Pavlovska

Computer processing:
Nikola Trajkovski

Thanks to Dimche Najdov for the given digital copies of the postcards from old Bitola.

Bitola, 2026